سوگواره ای بر مادیان سرخ یال

مینا ضرابی

این مطلب مروری کوتاه دارد بر آلبوم ذوالجناح ساخته سیدعماد توحیدی که توسط مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شده است.

این اثر که طرحی است برای گروه همسرایان و سازه های کوبه ای با هفت قطعه، تلفیقی است از موسیقی نواحی با همراهی اشعاری با مفاهیم عرفانی. بر خلاف آنچه از موسیقی مذهبی در خاطر عام می گذرد رکن اصلی آن را شعر و مویه در برنمی گیرد، بلکه کلام تابعی از سازها به شمار میرود. مجموعه ای گسترده از سازهای کوبه ای زمزمه هایی از مرثیه و نغمه های بومی آن شناور است. مهم ترین ویژگی این آلبوم نمود گونه های موسیقی فولکلور ایرانی با فضایی بدیع و پیوند آن با موسیقی مذهبی با ایجاد ارکستری آئینی – نمایشی از رویدادهای عظیم محرم سال61هجری است.

در آلبوم ذوالجناح شنونده با فضایی متفاوت تر از قبل ولی تاثیرگذار مواجه است. بدون آنکه درگیر ریتم های سنگین و کم تحرک شود. عماد توحیدی درذوالجناح از میان خرده فرهنگ ها و نگرش های مذهبی خااص چیدمانی را خلق نموده تا شنونده  ی اثر بدون آن که به استغاثه و مویه ای تحریف شده متکی شود به راحتی تصویری از وقایع واقعی محرم و روزعاشورا در ذهنش متبادر شود.

در قطعات ذوالجناح، موسیقی بوشهر که نوع منحصر به فردی از عزاداری و سوگواری را در خود دارد تحت تاثیر رویدادهای محرم بعد قابل توجهی را شامل شده است. این اثر مذهبی اگرچه بر گرفته از ذهن و تفکر یک پژوهشگر می باشد که علم موسیقایی وی مبتنی بر نواگرایی ای مطابق با نیاز امروزی است، اما در محتوا و ساختار به شدت بر قواعد و باورهای معنوی و بیان آن با لحن های آوایی در حیطه موسیقی مقامی و نواحی تاکید دارد.

به نوعی یک احیاگری در حیطه موسیقی مذهبی کهن است بدون آن که انشعابات فرهنگی آن را دچاراضمحلال یا تزاحم های انحرافی کند. برخی از سازها در ذوالجناح هماهنگ با فضایی که مطابق با سوگواری ایام عزاداری است از سوی آهنگساز شخصیت سازی شده است. از این حیث در اولین شنود برای مخاطب آثار مذهبی، غریب و یا شاید نامتناسب نماید، اما حسی که با شنونده همراه می شود به آن حیاتی معقول و تکاملی می بخشد. برای سازنده موسیقی مذهبی ارتباط و الحاق آهنگ و کلام به نسبت دیگر ژانرها دشوار و سخت تر است. چون بیان یک مقام معنوی و پیاده نمودن آن در حد فاصل بین ساز و کلام کاری است که تنها با معرفت و شناخت حقیقی هنرمند به بار می نشیند و شکل آیینی خود را نشان می دهد. که در ذوالجناح آهنگساز قادر شده است با فواصل هنری و به کارگیری تکنیک، یک اثر آیینی با ساختاری ریتمیک و بدون سکون بیافریند و فلسفه بینش مذهبی خالق اثر را تصویر کند تا در یک نقطه با باور مخاطبش تلاقی کند.