اشاره:
نخستين ساز به تمامي الكترونيك را تاددئوس
كاهيل1 در سال 1900 ساخت و نام آن را تل هارمونيوم2 گذاشت. موسيقي نواخته
شده توسط اين ساز، از طريق شبكههاي تلفني براي كساني كه به آن علاقه
داشتند، پخش ميشد. همين تجربه نشان ميدهد كه اين ساز، در واقع اولين
تجربه در زمينه موسيقي پايپد3 است. در آن زمان، اختراع اين ساز، انصافاً
گام بلندي در موسيقي بود و به اين ترتيب بود كه علم الكترونيك با همه
توان و نيروي خود به كمك موسيقي آمد و ناممكنها را ممكن كرد. موسيقي كه به
اتكاي گيتار يا ارگ الكتريكي نواخته ميشد، ناگهان دنياي عظيمي را پيش روي
خود
ديد. دنيايي كه ظهور سينتيسايزرها و انواع سازهاي پيچيده الكترونيكي را
نويد ميداد.
موسيقي الكترونيك بسيار مديون مخترعيني است كه دانش خود را
در
اختيار موسيقي قرار دادند، دانشي كه جامعه ويكتوريايي با چنگ زدن به
مفاهيم موسيقايي سنّتي، به آن امكان بروز نميداد.
قرن حيرتانگيز بيستم
پس از جنگ جهاني اول، در
اختراع سازهاي الكترونيك، افزايش قابل ملاحظهاي پديد آمد.
در آلمان، يورگ ميگر4 نوعي ساز الكترونيكي بدون
كيبورد را اختراع كرد. نتها در اين ساز با چرخاندن
دستگيرهاي كه فركانس صدا را تنظيم ميكرد، توليد ميشدند. او همچنين
ارگي الكترونيكي را ساخت كه سه كيبورد داشت و صداهاي
مختلف را با يكديگر تركيب ميكرد. او سازي مونوفونيك
به نام كاله ايدوفون5 را هم ساخته بود كه فقط يك
كيبورد داشت و به نوازنده امكان تركيب صداي سازها را ميداد.
لوترمن6موسيقيدان روسي، سازي را به نام ترمن فوكس 7يا ترمين8 اختراع
كرد. اين ساز فاقد كيبورد بود و صداها، با حركت دادن دستها در
مقابل آنتنهايي كه از ساز بيرون زده بودند، توليد
ميشدند. همين خصيصه، به ساز، اين توانايي را داده
بود كه به هارپ ليزري كه بعدها توسط ژان - ميشل ژار
9اختراع
شد، شبيه باشد. ترپ سيتون10، به نوعي برادر بزرگتر ترمن فوكس بود
كه دامنه موسيقايي آن با حركات كل بدن تنظيم ميشد، يعني
اين ساز به وسيله رقص نواخته ميشد! ريتميكون 11 در
واقع پدر بزرگ سكوئن سرهاي كنوني است.
غير از اين ابزار، لوترمن نوعي سللو12 را اختراع كرد كه يك ماشين
درام 13ابتدايي بود و يك صفحه كيبورد داشت. هوگو گرنزيك
14مبدع اصطلاح علمي ـ تخيّلي15، ساز پايونارد16 را كه
با يك كيبورد پلي فونيك، كار ميكرد، اختراع كرد. در
فرانسه ژيوليت كاپلو17 ارگي الكتروني كي را اختراع كرد
كه 76 نوع صداي متفاوت را توليد ميكرد.
به زودي سازهاي الكترونيك
جايگاه خود را در جهان موسيقي پيدا كردند و لوترمن در همه
اروپا به سفر پرداخت و درباره ساز خود سخنرانيهاي
جالبي را ايراد كرد و سرانجام در امريكا اقامت گزيد. او
ساز خود را همراه با اركستر فيلارمونيك نيويورك نواخت.
در
اين زمان موسيقيدانهايي چون كلارا راك مور18كه در موسيقي
الكترونيك تخصص داشتند، پديد آمدند. كلارا در نواختن ساز
ترمنفوكس مهارت ويژهاي داشت. در اين سالها، آثار
بيشماري چون راز سمفونيك براي ترمنفوكس و اركستر (1924) و
موسيقي متن فيلمها ساخته شدند.
زوال موسيقي
الكترونيك
نكته جالب در جامعه صنعتي اين است كه رونق
موسيقي الكترونيك به عنوان يك بدعت تكنولوژيك، در اواخر
دهه سي، ناگهان روبه زوال رفت. اين موسيقي كه
غالباً پيچيده بود، به سرعت مخاطب عام خود را از دست
داد. تكنولوژي كار خودش را ميكرد، اما زمينه فرهنگي ـ هنري كافي
براي خلق آثار ارزشمند موسيقايي، در نظر گرفته نشده بود و
آهنگسازان به جاي بهرهگيري از سبكهاي مختلف در
سازهاي آكوستيك، به فكر پيشبرد فني آنها بودند و در
نتيجه، غالباً از نظر فرهنگي، از جامعه خويش بسيار پيش ميافتادند.
در
اواخر سالهاي 1930 بود كه لوترمن به روسيه برگشت و يورگ
ميگر فوت كرد. با آغاز جنگ جهاني دوم، همه توجهات
معطوف به مسائل بحراني شدند و موسيقي در ورطه
فراموشي افتاد.
در سالهاي پس از جنگ و به دنبال پديد آمدن گروههاي
پيشرو در آلمان و بهخصوص پينك فلويد در انگلستان، درپي
دستيابي به ابزار تكنولوژيكي مناسب كه بتواند اهداف
هنرمندانه نوازندگان و آهنگسازان آوانگارد را برآورده
سازد، روبرت موگ18، مهندس الكترونيك امريكايي كه با موسيقي نيز
آشنا بود، در اوقات فراغت خود، ترمينهاي جديدي را ساخت.
شانسي كه او آورده بود اين بود كه او با هربرت
دوچ19، استاد موسيقي آشنايي داشت. او براساس نيازهاي
فنّي اين موسيقيدان و علاقه شخصي خود به موسيقي، نخستين
سينتيسايزري را كه ميشد ولتاژ آن را كنترل كرد، ساخت.
بلافاصله توجه جامعه علمي به اين اختراع جلب شد و
جامعه موسيقي نيز، از پديدآمدن ابزاري كه قرار بود
جاي اركستر را بگيرد، استقبال كرد.
چندان طولي نكشيد كه موگ
از موسيقيدانهاي سراسر جهان سفارشهايي را دريافت كرد. اولين
مشتريان او عبارت بودند از: والتر (وندي) كارلوس20،
اريك سيدي21 و كيت امرسون22.
كارلوس با بهرهگيري از اين ساز براي اجراي آثار يوهان سباستيان باخ، ثابت
كرد كه اين ساز فقط به كار ايجاد صداهاي فضايي و يا اصوات
عجيب و غريب نميآيد، بلكه سازي بسيار تواناست كه
گرما و حالت و توانايي يك اركستر را در خود نهفته دارد
و ميتواند با بهترين سازهاي آكوستيك رقابت كند.
---------------------------------------------------------------------------
1. Thaddeus Cahill
2. Telharmonium
3. Piped Music
4. Jorg Mager
5. Kaleidophono
6. Lev Termen
7. Termenvox
8. Theremin
9. Jean - Michel Jarre
10.Terpsitone
11. Rythmicon
12. Cello
13. Drum
14. Hugo Gernsback
15. Science Fiction
16. Pionard
17. Givelet Coupleaux
18. Clara Rockmore
19. Robert Moog
20. Herbert Deutsch
21. Walter (Wendy) Carlos
22. Keith Emerson
