مقالات    
         
            موسیقی و رقص در مصر باستان  
         
 

موسیقی و رقص در مصر باستان

عماد توحيدي

  

   
 

 

اولین فرهنگ عظیمی که، کل جامعه خود را با جادوی موسیقی و رقص درآمیخت، مصر باستان بود. مصریان باستان از زندگی به تمامی استفاده میکردند و در مصر باستان جشنی برگزار نمیشد، مگر اینکه در آن موسیقی و رقص وجود داشت. در مهمانی ها خوانندگان و رقصنده ها، همنوا با «صدای چنگ، عود، طبل، فلوت، دایره زنگی، قاشقک و سنج» برنامه اجرا میکردند. درجشنواره  ها،جمعیت کف میزدند و می خواندند و با ریتم ارکسترهای مصری همنوایی میکردند، درحالیکه رقصنده ها با حرکات حیرت انگیزی با آنها همراهی میکردند. اغلب مصریان باستان بی دین بودند و زندگی روحانی آنها منحصر به اجرای موسیقی و رقص بود. این جنبه مهم زندگی روزمره مصریها به دوران قبل از تشکیل سلسله ها برمیگردد. معماری و وسایل سفالی باقیمانده از آن دوران نشان میدهد که موسیقی در مصر، حتی در دوره های بسیار کهن، از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. این اهمیت از تعداد فراوان سازهای دوران کهن مصر باستان که در موزه های مختلف دنیا وجود دارد نیز مشهود است. در بسیاری از صحنه های ضیافت هایی که در آرامگاه های مصر باستان بر دیوارها تصویر شده اند، غیردینی بودن مهمانی ها به خوبی مشاهده میشود. این تصاویر بیش از آنکه وقایع حقیقی را نشان دهند، نشانه ای از آرمانها و ایده آلهای مصریان باستان هستند. اجزای اصلی این صحنه ها در طول تاریخ، در مصر تغییر چندانی نکرده و تا دوران پادشاهی نوین همچنان به همان شکل باقی مانده است.

در حدود قرن هیجدهم، تغییری بنیادین در کاراکتر در ترانه خوانی و رقص و مفهوم و حس کلی که از این صحنه ها درک میشود، به وجود آمد. در این دوره، حس اروتیک در این هنرها به شکلی بارز جلوه میکند. گلهای نیلوفر آبی، مهر گیاه، کلاه گیس ها و میوه های کاج و همچنین زنان و مردانی که لباسهای بدن نما به تن دارند و حرکات و اطوارهای اغراق آمیز، این حس را در بیننده ایجاد میکنند. موسیقی، عشق و حساسیت در بیشتر تمدنها سینه به سینه منتقل میشود و این مسأله در دوران باستان هم مثل دنیای معاصر و در زمینه های مختلف دیده میشود. موسیقی در کلیت خود، جزء عمده ای از زندگی و بخش مهمی از زندگی روحانی و غیرروحانی بشر است. احتمالاً بهترین نشانه لذت جویی مصریان باستان و ارزش موسیقی و رقص در تمدن مصر، نوعی پاپیروس کنایه آمیز است که در آن یک قاطر را در حال نواختن هارپ، شیر را در حال نواختن چنگ، تمساح را در حال نواختن عود و یک میمون را در حال نواختن دونی نشان میدهد.

 

« هاتور » الهه رقص وموسيقي در بالاي سر او ماركبري و كركس مظهر مصر بالا (علیا)  و مصرپايين (سفلی) ديده مي شود.

رقص فقط یک گذران لذت بخش در مصر باستان نبود. از روزگاران بسیار کهن تصاویری از زنانی که احتمالاً الهه یا راهبه هستند، به دست آمده است که آنها را در حال رقصیدن با دستهای کشیده رو به بالا نشان میدهد. در این دوران رقص بی تردید جزء مهمی از آیین های مذهبی و اعیاد در مصر باستان بوده است. مردم عادی بسیار در معرض موسیقی قرار میگرفتند. برده ها با ترانه ها و سازهای کوبه ای، با حرکات ریتمیک به صورتی موزون کار میکردند و افرادی در خیابانها می رقصیدند و رهگذرها را سرگرم میکردند. در زندگی عادی و روزمره، موسیقیدانها و رقصنده ها بخش مهم و منسجمی از ضیافت ها و جشن ها بودند. گروههای رقصنده همیشه اجیر میشدند تا در مهمانیها، اقامتگاهها و معابدی که در آنها مراسم مذهبی اجرا میشد، برقصند. برخی از زنان حرمسراها هم ناچار بودند موسیقی و رقص را یاد بگیرند، اما هیچ مصری اصیل زاده ای در معرض عام نمی رقصید. اشراف و بزرگان، خدمتکارها یا بردگانی را اجیر میکردند تا در ضیافت هایشان، مهمانان آنها را سرگرم کنند. الیزابت آرتمیس مورات Mourat استاد حرکات موزون، رقص های مصر باستان را به شش دسته تقسیم میکند:

-         رقص های مذهبی

-         رقصهای غیر مذهبی

-         رقص های ضیافتی

-         رقص های حرمسراها

-         رقص های مبارزه ای

-         رقص های خیابانی

در مصر باستان رقص های آیینی ویژه ای ، وجود داشت که برای موفقیت آیینهای دینی و مراسم تدفین، جنبه حیاتی داشت. این موضوع، به ویژه در مورد رقصنده های« مو-Dancers»واقعیت داشت. آنها کسانی بودند که دامن مردانه میپوشیدند و تاجهای نیی بر سر میگذاشتند و در کنار تشییع کنندگان تابوت، برنامه اجرا میکردند. با پیدایش آیین دینی «واسیر- Wasir در یونان« اوسیریس Osiris» رقص عنصری حیاتی در جشنواره هایی شد که برای او و« آست Aset -»در یونان «ایسیس Isis»، خواهر ـ همسرش برگزار میشد. این جشنوارهها در تمام طول سال ادامه داشت. رقص در جشنواره هایی هم که متعلق به «آپیسApis بود، اهمیت داشت.     

رقص از موسیقی تفکیک ناپذیر بود و بنابراین در تمام نقاشیهای مقابر فراعنه و معابد، رقصنده ها همراه با گروه نوازندگان دیده میشوند و یا خودشان قاشقک میزنند تا ریتم را حفظ کنند. بین رقص و کاری که امروز به عنوان آکروبات مطرح است، تفاوت زیادی وجود نداشت. بسیاری از رقصنده هایی که در نقاشی های معابد و مقابر تصویر شده اند، حرکات ورزشی ازجمله پشتکوارو و امثال آنها را انجام میدادند. حرکات رقصنده های مصری نام هایی چون «هدایت یک حیوان»، «به دست آوردن طلا» و «گرفتن پیروزمندانه قایق» را به خود گرفته بود. در این نقاشی ها هرگز رقصیدن زنان و مردان را با هم نمی بینیم، بلکه زنها به صورت زوج می رقصیدند.

 

 

 

 

 

        Copyright 2008

 Powered By: mona.ghn@gmail.com