نخستین آلات موسیقی
در جهان ، سازهای ضربه ای هستند و فرهنگی نیست که در آن یکی دو نمونه ساز ضربی وجود
نداشته باشد.عمده ترین رکن موسیقی آفریقا ،سازهای ضربی هستند که به نوبه خود تاثیر
فراوانی بر موسیقی آمریکای لاتین گذاشته اند. ظاهرا دف ابتدا در خاورمیانه و سپس در
کشورهایی چون هند ، یونان ، مصر ،
و ایران دیده
شده است.موسیقی در این کشور ها برای بیان احساسات درونی ،مذهبی ،رزمی و روحانی و در
قالب آداب و رسوم دیده می شد و دف در این میان نقشی شاخص داشت.دف از کلمه عبری (
تَف) به معنی زدن و کوبیدن گرفته شده است.این کلمه در زبان سومری ( دوب) و سپس در
زبان اکدی (دوپو) یا (توپو)خوانده می شد.سپس وارد زبان آرامی و تبدیل به دوپ شدو در
عربی به ( دُف) و سپس (دَف) تغییر پیدا کرد.یکی از نخستین اشاره ها به خنیانگران را
در آثار شوش و ایلام ، در سده ی بیست و هفتم پیش از میلاد می توان یافت .بر روی
فنجانی برنزی در موزهی ایران باستان ،نقشی از یک موسیقیدان بابلی آمده که دف می
نوازد.در سنگ تراشی ها و نگاره های برجسته ای در کوه فرعون در تمدن ایلامی نیز
کاهنان به هنگام قربانی کردن دف و چنگ می نواختند.از این ساز در دوره ی ساسانی نیز
استفاده می شد.در نقش برجسته ی شکار گوزن طاق
بستان، در
دست یکی از افراد وسیله ی چهار گوشی دیده می شود که به احتمال قریب به یقین دف
است.این نوع دف در بعضی از نواحی مصر و شامات کنونی نیز رواج دارد.دیگر از آثار این
ساز در تپه های کیون
جیک(در حوالی شهر موصل) دیده
شده است.دراین نقش برجسته ،نوازنده ایستاده و دف می نوازد.شکل دف و شیوه ی نواختن
آن کاملا به شیوه ی امروزی است.
در تمدن سامی،دف هم
به صورت دایره و هم به صورت مستطیل دیده شده است .در مشرق زمین دف را بر حسب شکل
قاب و دارا بودن اوتار،سنج ها ، یا صفحات جرنگی ،زنگ های کوچک یا حلقه های جرنگی
یا فقدان آنها به هفت نوع تقسیم کرده اند.دف حلقه دار د رایران بیشتر رایج بود و دف
های زنگ دار در آسیای مرکزی مورد استفاده قرار می گرفتند.در ایران باستان ،مراسم
نوروز و تحویل سال در دوره هخامتنشی و ساسانی ،همراه با سرودهای خسروانی و به صورت
گروه نوازی همراه با طبل و نقاره نواخته می شد و نیز عبرانیان و بنی اسرائیل از
انواعی از دف همراه با شوفار(نوعی
شیپور از شاخ حیوان) و ها
لوسرت (نوعی
شیپور از نقره ) استفاده می کردند . در تورات هم از دف ، لیر ،سی تار ،سامبوک
،پسالتریون ،چنگ و گینور نام برده شده است.در بخشی از مزمور هشتاد و چهار کتاب عهد
عتیق آمده است:«..دف را بیاورید و بربط دلنواز را با رباب ، کرنا را بنوازید در
اول ماه؛ در روز عید ما ، زیرا که این فریضه ای است در اسرائیل و حکمی است از خدای
یعقوب». همچنین بخشی از مزمور یکصد و پنجاه می خوانیم: « ا و را به دف و سرنا ستایش
کنید .او را در قدس او تسبیح بخوانید .او را با دف و رقص تسبیح بخوانید.»
یونانیان نیز از دف
در جشنواره ها و جشن های ملی سود می جستند و اصطلاحا آن را «
تیمپانون »
می نامیدند . در تراژدی ها و کمدی های هجو آمیز ،آئین های سرَی دیو نیسوس و مراسمی
که به افتخار خدای تاکستان در یونان بر
پا می شد ،دف نواخته می شد.در شبه
قاره ی هند ،
از دف از دیر باز استفاده می شد چنانکه ،در جشن های ملی هندوستان به نام « راسا
لیلا » و رقص « کریشنا » که مردان و زنان دایره وار می چرخند ، چند تن دف ، دهل ،
بوق و سنج می نوازند .بزرگان تصوف هند و پاکستان هم هنگامی که به زیارت می روند ،
قوالان نزد آنها می آیند و و با نواختن دف و انجام سماع در برابر ایشان ، از آنها
کسب فیض می کنند.اما تصاویری هم که از مجالس پایکوبی صوفیان قونیه به جا مانده
اند ، نشان می دهند که دف از دیر باز نزد اهل طریقه ی مولوی رایج بوده است ، واینک
نیز در مراسم سماع سالانه ی خود از این ساز بهره می گیرند و البته استفاده از دف در
میان درویشان بکتاشی علوی ترکیه هم رواج دارد .در کشور چین هم نوعی رقص برداشت
محصول وجود دارد که سابقه ی آن به دوره باستان بر می گردد و با دف انجام می شود ،
ضمن آنکه در آئین چینی ،تقدیم هدایا به اژدها ، رب النوع برکت و خدای پر شکوه
دریاها هم که با رقص و پایکوبی و نمایش همراه است از دف استفاده می شود.دف در خاور
دور ، آسیای
میانه و اروپا ، آفریقا
و آمریکا هم
دیده می شود که این ساز در آئین ها و مراسم خاصی حضور دارد .
در قاره ی اسرار
آمیز آفریقا در تشریفات و آئین های خاصی از دف استفاده ی فراوان می شود ، ازجمله در
مراسم تدفین نام آوران ایل و یا بستگان دف می نوازند و همراه با آن صحنه هایی به
صورت نمایش اجرا می شود.دف در میانشمن
ها